(مقاله ویژه جایزه ملی جوانی جمعیت – بخش رسانه)

تحقق سیاست‌های جمعیتی و حفظ جوانی جمعیت، از مهم‌ترین دغدغه‌های فرهنگی و اجتماعی کشور در سال‌های اخیر بوده است. رسانه‌ها به‌عنوان بازوی اصلی فرهنگ‌سازی و انتقال پیام، نقشی تعیین‌کننده در این عرصه ایفا می‌کنند. جمعیت، زیربنای توسعه پایدار هر کشور است و جوانی آن تضمین‌کننده پویایی و رشد اجتماعی و اقتصادی محسوب می‌شود. با توجه به روند کاهش نرخ باروری در ایران طی دهه‌های اخیر، ضرورت بازآفرینی فرهنگ فرزندآوری و تحکیم بنیان خانواده بیش از پیش احساس می‌شود.

در این میان، رسانه‌ها اعم از تلویزیون، رادیو، مطبوعات و شبکه‌های اجتماعی، مهم‌ترین نقش را در شکل‌دهی افکار عمومی بر عهده دارند. سیاست‌های کلی جمعیت که از سوی مقام معظم رهبری ابلاغ شده، بر افزایش فرزندآوری، تسهیل ازدواج جوانان و حمایت از خانواده تأکید دارد. اجرای موفق این سیاست‌ها بدون همراهی رسانه‌ها تقریباً ناممکن است؛ چراکه رسانه‌ها قادرند به آگاهی‌بخشی عمومی بپردازند، الگوسازی مثبت از خانواده‌های موفق ارائه دهند و تصویرسازی صحیح از ارزش‌های اجتماعی داشته باشند.

رسانه در مسیر فرهنگ‌سازی جوانی جمعیت چهار وظیفه اصلی دارد:

۱. آگاهی‌بخشی و آموزش عمومی: تولید گزارش‌های خبری، آموزشی و مستند می‌تواند اهمیت ازدواج به‌هنگام و فرزندآوری را برای نسل جوان تبیین کند.

۲. الگوسازی اجتماعی: معرفی خانواده‌های موفق و پرجمعیت که با وجود چالش‌های اقتصادی و اجتماعی به تربیت فرزندان پرداخته‌اند، الهام‌بخش جامعه است.

۳. تصحیح باورهای نادرست: رسانه با روایت‌های انسانی و تحلیل‌های علمی، قادر است ذهنیت‌های منفی نسبت به ازدواج و فرزندآوری را اصلاح کند.

۴. امیدآفرینی: بازتاب داستان‌های موفقیت خانوادگی و اقدامات حمایتی می‌تواند در برابر جریان‌های ناامیدکننده ایستادگی کند.

البته چالش‌هایی چون مشکلات اقتصادی جوانان، نفوذ سبک زندگی فردگرای غربی و کمبود حمایت سازمانی برای تولید آثار فاخر رسانه‌ای، مسیر رسانه‌ها را دشوار می‌کند. اما همین چالش‌ها انگیزه‌ای مضاعف برای مطالبه‌گری رسانه‌ای هستند.

نمونه‌های میدانی از فعالیت رسانه‌ای در بوشهر

در پایگاه خبری سنگلاخ طی سال ۱۴۰۳ گزارش‌های متعددی با محوریت جوانی جمعیت منتشر شد که بازتاب ملموس مسئولیت اجتماعی رسانه در این حوزه بود:

در طرح فرهنگی «همسفر تا بهشت» به همت اداره کل ورزش و جوانان استان بوشهر، ۵۰ زوج بوشهری برای آغاز زندگی مشترک به مشهد مقدس اعزام شدند. این خبر که در پایگاه خبری سنگلاخ کار شد، ترویج فرهنگ ازدواج آسان و پایدار را هدف گرفت و نشان داد رسانه چگونه می‌تواند با بازتاب یک رویداد فرهنگی، پیام امید و همبستگی اجتماعی را تقویت کند.

خبر دیگر با محوریت افزایش نرخ باروری در استان بوشهر، به نقل از مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری بوشهر منتشر شد. وی در مراسم اختتامیه دومین رویداد استانی جایزه جوانی جمعیت اعلام کرد که طی سال جاری، در ۶ شهرستان استان افزایش موالید ثبت شده است. انعکاس این خبر در پایگاه خبری سنگلاخ نشان داد که تغییر نگرش خانواده‌ها نسبت به فرزندآوری امکان‌پذیر است و رسانه می‌تواند محرک چنین تغییراتی باشد. همچنین معرفی ۴۰ منتخب استانی در این رویداد، که در خبر پوشش داده شد، نمونه‌ای از ظرفیت بالای همکاری نخبگان، خانواده‌ها و دستگاه‌ها در حوزه جمعیت بود.

این دو نمونه نشان می‌دهد رسانه چگونه می‌تواند هم دستاوردها را معرفی کند و هم بستر مطالبه‌گری اجتماعی را فراهم سازد.

جوانی جمعیت یک ضرورت ملی و استراتژیک است که آینده کشور را تضمین می‌کند. رسانه‌ها با ایفای نقش فعال می‌توانند این ضرورت را به گفتمانی عمومی تبدیل کرده و زمینه‌ساز تغییر نگرش‌ها و رفتارهای اجتماعی شوند. تجربه‌ی پایگاه خبری سنگلاخ در پوشش رویدادهای مرتبط با ازدواج، فرزندآوری و نرخ باروری در استان بوشهر، نشان داد که رسانه نه‌تنها ناظر منفعل نیست، بلکه کنشگری اجتماعی است که پلی میان سیاست‌گذاران و مردم می‌سازد.

رسانه‌ای که با صداقت، مسئولیت‌پذیری و خلاقیت در حوزه جوانی جمعیت فعالیت کند، بی‌تردید می‌تواند به تحقق آینده‌ای جوان، پویا و پرامید برای ایران یاری رساند.